PROTON NASOS INGIBITORLARI (PPI)NI UZOQ MUDDAT QABUL QILISH: FOYDA–XAVF BALANSI, NOO‘RIN BUYURILISH VA DEPRESKRIBING STRATEGIYALARI

Proton nasos ingibitorlari (PPI) gastroezofageal reflyuks kasalligi (GERK), eroziv ezofagit, peptik yara va ayrim yuqori GI qon ketish xavfi yuqori bemorlarda profilaktika uchun eng samarali antisekretor vositalardan hisoblanadi. Shu bilan birga, so‘nggi yillarda PPI’larni uzoq muddat “avtomatik” davom ettirish, aniq ko‘rsatmasiz buyurish va polifarmatsiyani kuchaytirish holatlari ko‘paygani qayd etilmoqda. Bu tahliliy maqolada 2016–2025 yillardagi klinik qo‘llanmalar, amaliy tavsiyalar, randomizatsiyalangan tadqiqotlar hamda sistematik sharh va meta-tahlillar asosida PPI’larning uzoq muddatli qo‘llanishida “foyda–xavf” balansi ko‘rib chiqildi. Asosiy e’tibor noo‘rin buyurilish sabablari, uzoq muddatli davolashda uchrashi mumkin bo‘lgan nojo‘ya holatlar (rebound kislota gipersekresiyasi, enterik infeksiyalar, gipomagnezemiya, suyak salomatligi va buyrak bilan bog‘liq xavflar), shuningdek depreskribing (bosqichma-bosqich kamaytirish yoki to‘xtatish)ning amaliy strategiyalariga qaratildi. AGA best-practice bayonotlariga ko‘ra, PPI’ni to‘xtatish qarori nojo‘ya hodisalardan “qo‘rqish” asosida emas, balki klinik ko‘rsatmaning mavjud-yo‘qligi va yuqori GI qon ketish xavfi baholangan holda qabul qilinishi kerak.¹ Depreskribing muvaffaqiyatining kaliti — indikatsiyani hujjatlashtirish, yuqori xavf guruhlarini ajratish, bemorni rebound simptomlar haqida oldindan ogohlantirish hamda “eng past samarali doza” yoki “on-demand” rejimiga o‘tishdir.